Medewerkers moeten fysiek zwaar werk verrichten zoals zwaar tillen of boven het hoofd werken. Technologie als exoskelet kan helpen deze werkzaamheden comfortabeler en minder vermoeiend uit te voeren.
Wat is een exoskelet?
Een exoskelet is een draagbaar hulpmiddel dat als een soort uitwendig skelet over de kleding wordt gedragen. Het ondersteunt het lichaam bij fysiek belastende werkzaamheden, zoals tillen, langdurig voorovergebogen werken, boven schouderhoogte reiken, hurken of langdurig staan. Hierdoor worden spieren en gewrichten minder zwaar belast en kan het werk minder vermoeiend worden.
Waarom een exoskelet?
Veel werkzaamheden vragen dagelijks veel van het lichaam. Langdurige fysieke belasting kan leiden tot vermoeidheid, overbelasting en uiteindelijk gezondheidsklachten. Een exoskelet kan ondersteuning bieden tijdens deze werkzaamheden, waardoor de belasting op bijvoorbeeld de rug, schouders, armen of benen vermindert.
Er zijn verschillende soorten exoskeletten. Ze verschillen in de manier waarop de ondersteuning wordt geleverd en in het lichaamsdeel dat wordt ondersteund.
Materialen en aandrijving
Exoskeletten zijn gemaakt van lichte maar sterke materialen. Hierdoor blijft de bewegingsvrijheid zoveel mogelijk behouden, terwijl het lichaam wordt ondersteund.
- Passieve exoskeletten maken gebruik van elastische banden, veren of dempers om bewegingen te ondersteunen.
- Actieve exoskeletten zijn uitgerust met motoren en worden aangedreven door elektrische, pneumatische of hydraulische systemen.
Ondersteuning per lichaamsregio
Exoskeletten kunnen worden ingedeeld op basis van het lichaamsdeel dat zij ondersteunen:
- Full body: ondersteuning van het hele lichaam, vaak gebruikt in revalidatie of voor extra krachtondersteuning.
- Bovenlichaam: ondersteuning van armen, schouders, handen en vingers, bijvoorbeeld bij werkzaamheden boven schouderhoogte.
- Onderlichaam: ondersteuning van benen en rug, bijvoorbeeld bij tilwerkzaamheden, hurken en langdurig staan.
- Rugband of rugbrace: een veelvoorkomend passief exoskelet dat ondersteuning biedt bij werkzaamheden waarbij de rug zwaar wordt belast.
Doel van de inzet van een exoskelet
Het doel van een exoskelet is het verminderen van fysieke belasting tijdens het werk. Door werknemers te ondersteunen bij zware of repeterende handelingen kan het risico op overbelasting worden verkleind.
De inzet van een exoskelet kan bijdragen aan:
- het verminderen van de belasting op spieren en gewrichten;
- het ondersteunen van een gezonde werkhouding;
- het voorkomen of verminderen van fysieke klachten, zoals rug-, nek- en schouderklachten;
- het ondersteunen van re-integratie na uitval door lichamelijke klachten;
- het bevorderen van duurzame inzetbaarheid;
- het verminderen van vermoeidheid gedurende de werkdag;
- het behouden van productiviteit bij fysiek intensief werk.
Dit zal per persoon en werkzaamheden verschillen.
Voor wie is een exoskelet interessant?
Exoskeletten zijn o.a. ontwikkeld voor mensen met een fysieke ondersteuningsvraag, maar worden tegenwoordig ook preventief ingezet om fysieke overbelasting te verminderen. Ze worden onder meer gebruikt in de bouw, logistiek, industrie, groenvoorziening en andere sectoren waarin medewerkers regelmatig zware of repeterende werkzaamheden uitvoeren.
Voordelen inzet exoskelet
Het inzetten van een exoskelet kan verschillende voordelen hebben. Dit kan per werkzaamheden en persoon verschillen.
- Exoskeletten verlichten de fysieke belasting van het lichaam en kunnen bijdragen aan een goede werkhouding. Het is de verwachting dat hierdoor klachten zoals rugpijn, RSI of andere overbelasting voorkomen kunnen worden of dat dit helpt te re-integreren na uitval door fysieke klachten.
- Een exoskelet kan zorgen dat mensen zich minder vermoeid voelen aan het einde van een werkdag.
- Versterking van duurzame inzetbaarheid:
Door fysieke belasting te verlagen, is het de verwachting dat werknemers langer gezond en inzetbaar blijven, met als doel ziekteverzuim te voorkomen en/of re-integratie te bevorderen.
- De werkproductiviteit blijft geborgd bij gebruik van een exoskelet.
Aandachtspunten
- Soms is het lastig een passend exoskelet te vinden dat past bij verschillende lichaamsmaten en lichaamsvormen.
- Het dragen van een exoskelet kan soms als hinderlijk (bijvoorbeeld door warmte of gewicht) en/of als stigmatiserend worden ervaren. Het is van belang hier bij de implementatie aandacht aan te besteden.
- Exoskeletten zijn vooral van meerwaarde (en beter praktisch inpasbaar) wanneer de drager de belastende bewegingen gedurende langere tijd moet uitvoeren.
Exoskelet in de praktijk
Links naar onderzoeken over de exoskelet